ብዙ የማይታወቁ የክልል አግላይና ዘረኛ ሕግ መንግስታት – ግርማ ካሳ

በኢትዮጵያ አራት ዘጠኝ ክልሎች አሉ። ከትግራይ ክልል በስተቀር የሌሎች ክልሎች ሕግ መንግስታትን ለመመልከት እድል አግኝቻለሁ። ሕግ መንግስታቱ በጣም ተመሳሳይነት አላቸው። ብአንድ ቦታ ተጽፈው ለክልሎች በመመሪያ የተሰጡ ነው የሚመስለው እንጂ የክልሉ ነዋሪዎች ተወያይተው ያጸደቋቸው ሕግ መንግስታት አይመስሉም።

ሌላው የፌዴራል መንግስት ሕግ መንግስት በቀጥታ የሚቃረኑ አንቀጾችም አሏቸው። ለምሳሌ የክልሎችን ባላቤትነትን ( Sovereignity of the regions) ጉዳይ እንመልከት።

አንቀጽ 38 ማንኛውም ኢትዮጵያዊ ዜጋ በቀለም፣ በዘር፣ በብሄር በብሄረሰብም በጾታ፣ በቋኗ፣ በሃይማኖት፣ በፖለኢትካ ወይም በሌላ አመለካከት ወይም በሌላ አቋም ላይ የተመሰረተ ልዩነት ሳይደረገበት በቀጥታ እና በነጻነት በመረጣቸው ተወካዮች አማካኝነት በሕዝቡ ጉዳይ አስተዳደር የመሳተፍ፣ የመምረጥ፣ በማናቸዉም የመንግስት ደረጃ በየጊዜው በሚካሄድ ምርጫ የመምረጥና የመመረጥ መብት አለው ይላል።

አንቀጽ 32 ደግሞ ማንኛውም ኢትዮጵያዊ በመረጠው የሃገሪቱ አካባቢ የመዘዋወርና የሞኖሪያ ቦታ የመመስረት መብት አለው ይላል።

ይሄ ማለት “አማራ ነኝ” የሚለው “ኦሮሞ ነኝ” ከሚለው የተለየ መብት በአማራ ክልል አይኖረዉም ማለት ነው። አንድ ኦሮሞ በትግራይ ሄዶ በዚያ ካለው ትግሬ እኩል የመኖር፣ በትግራይ የመመረጥ፣ የመምረጥ መብት አለው። ማንኛውም ዜጋ በየትኛውም ክፍል በመንግስት ስልጣን የመሳተፍ መብት አለው።

ሆኖም የክልል ህግ መንግስቶች በቀጥታ ሕግ መንግስቱን የሚቃረኑበት ሁኔታ ነው ያለው። ምሳሌዎች እንደሚከተለው አስቀምጣለሁ፡

1. በሃረሬ ክልል ራሳቸውን “ሃረሬ” ብለው የሚጠሩት ዜጎንች የክልሉ 8% ብቻ ናቸው። ወደ 50% የሚሆኑት “ኦሮሞ ነን” ፣ 26% ፣ “አማራ ነን” የሚኡ ሲሆን የተቀሩት ደግሞ ከተለያዩ ብሄረሰቦች የተወጣጡ ናቸው። ሆኖም የሃረሬ ክልል ባለቤት የክልሉ 8% ነዋሪ የሆኑት ሃረሬዎች(አደሬዎች) ናቸው። የክልሉ ሕግ መንግስት አንቀጽ 8 ፣ “የሃረሬ ሕዝብ የክልሉ የበላይ ስልጣን ባለቤት ሲሆን..” ብሎ ነው የሚጀምረው። በሕጝ መንግስቱ በግልጽ እንደተቀመጠው፣ 92% የሚሆነው የክልሉ ነዋሪ የወሰነዉን 8% ካልተስማሙ አይጸድቅም።

2. በቤኔሻንጉል ጉሙዝ ክልል ከ52% በመቶ በላይ ነዋሪዎች ራሳቸው ኦሮሞና አማራ ብለው የሚጠሩ ናቸው። ሆኖም የክልሉ ሕግ መንግስት አንቀጽ 2 መሰረት፣ በክልሉ እንደ “እንግዳ” ናቸው። “ በክልሉ ዉስጥ የሚኖሩ ሌሎች ሕዝቦች የሚታወቁ ቢሆንም፣ የክልሉ ባለቤት ብሄር፣ ብሄረሰብ፣ በርታ፣ ጉሙዝ፣ ሸናሽ፣ ማኦና ኮሞ ናቸው” ይላል የክልሉ ሕግ መንግስት።

3. በኦሮሚያ ትላልቅ ከተሞች በብዛት የሚኖሩት ኦሮሞ ያልሆኑ ወይንም ከኦሮሞና ከሌላው ብሄረሰብ የተደባለቁ ሕብረብሄራዊ የሆኑ ኢትዮጵያውያን ናቸው። ለምሳሌ ከኦሮሚያ ከአንድ እስከ 5 ያሉትን ትላልቅ ከተሞች (አዲስ አበባ፣ አዳማ፣ ጂማ፣ ሻሸመኔና ቢሾፍቱ) ብንወስ አብዛኛው ነዋሪ አማርኛ ተናጋሪ ነው። አዲስ አበባን ጨመሮ በአዲስ ዙሪያ ባሉት የአራቱም የኦሮሚያ የሸዋ ዞኖች የሚኖረዉን ሕዝብ ብንመለከተ ወደ 44% የሚሆነው አማርኛ ተናጋሪ ነው። ያ ማለት ብዙ የኦሮሞ ልሂቃን ሰሞኑን ሲናገሩ እንደምንሰማው በኦሮሚያ ብዙ ሌሎች ብሄር ብሄረሰቦች ይኖራሉ።

ሆኖም የኦሮሚያ ሕግ መንግስት በአንቀጽ 8 ላይ “ የኦሮሞ ሕዝብ የክልሉ የበላይ ስልጣን ባለቤት ሲሆን ..” ብሎ ይጀምራል።

በአንቀጽ 38 ማንኛውም ዜጋ የመምረጥና የመመረጥ መብት አለው ቢልም “በዚህ ሕግ መንግስት አንቀጽ 33 የተጻፈው እንደተጠበቀ ሆኖ” በሚለው አባባል የዜጎችን የመመረጥ መብት ይደፈጥታል። አንቀጽ 33፣የክልሉን የሥራ ቋንቋ የማያውቅ በማንኛውም የክልሉ መንግስታዊ ወይም ህዝባዊ ሥራ ተመርጦ ወይንም ተቀጥሮ የመስራት መብት እንደሌላው ያስቀምጣል። ስለዚህ በኦሮሚያ ትላልቅ ከተሞች የሚኖሩ አፋን ኦሮሞ የማያወቁ በኦሮሚያ ክልል የመንግስት አካል መሆን አይችሉም።

4. የአፋርና የሶማሌም ክልሎች ባለቤት የሆኑት የአፋርና የሶማሌ ሕዝቦች ናቸው። በነዚህ ክልሎች ነዋሪው በአብዛኛው ከዘጣና አምስት በመቶ በላይ አፋር፣ ወይንም ሶማሌ በመሆኑ ችግሩ ጎልቶ ባይታየም፣ ተመሳሳይ የመብት ጥያቄ መነሳቱ አይቀርም።

5. የአማራው፣ የጋምቤላና የደቡብ ክልል ሕግ መንግስታት ከፌዴራል ሕግ መንግስት ጋር የሚቀራርረቡ ናቸው። ክልሎቹ የአንድ ዘር ወይንም ብሄረሰብ አይደሉም። ለምሳሌ “አማራ” የሚሉት የአማራው ክልል ባለቤት አይደለም። ለምሳሌ አገዎች፣ ኦሮሞዎች (በከሚሴ ያሉ)፣ ቅማንቶች …ሁሉም በክልሉ የሚኖሩ ብሄረሰቦች የክልሉ ባለቤት ናቸው። የአምራው ክልል ሕግ መንስግት አንቀጽ 8 “የአማራ ክልል ሕዝቦች የብሄራዊ ክልላዊ መንግስት የበላይ ሥልጣን ባለቤቶች ናቸው” ናቸው ይላል። በተመሳሳይ ሁኔታ የጋምቤላ ሕግ መንግስት ፣ በአንቀጽ 9.1 “ የጋምቤላ ሕዝቦች ብሄራዊ ክልል ሕዝብ የክልሉ ብሄራዊ መንግስት የበላይነት ስልጣን ባለቤት ናቸው” ሲል የደቡብ ክልል ሕግ መንግስት ደግሞ በአንቀጽ 8 “የደቡብ ብሄሮች፣ ብሄረሰቦችና ህዝቦች የክልሉ መንግስት የበላይ ስልጣን ባላቤቶች ናቸው” ሲል ክልሉ የአንድ ዘር ሳይሆን በክልሉ የሚኖሩ የሁሉም እንደሆነ ያስቀምጣል።

6. የትግራይን ክልል ሕግ መንግስት ለማግኘት አልቻልኩም። ስለዚህ አስተያእት ብዙ አልሰጠሁበትም። ግን በትግራይ የሥራ ቋንቋ ትግሪኛ መሆኑና እንደ ኦሮሚያም ትግሪኛ የማይናገር በመንግስት መስሪያ ቤት ተቀጥሮ የመስራት መብት ሊኖረው እንደማይችል እገምታለሁ። በተለይም ራሳቸው “ትግሬ ትግሬ አይደለንም” የሚሉ ከጎንደርና ከወሎ ተቆርሰው ወደ ትግራይ በተጠቃለሉ ቦታዎች የሚኖር ዜጎች መብታቸው የሚጨፈለቅበት ሁኔታ በስፋት ሊኖር እንደሚችል መገመት አያቅትም።

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s